Estoński CIT – warunki, jakie trzeba spełnić, aby skorzystać

Estoński CIT mogą wybrać wybrane spółki, które spełniają łącznie warunki dotyczące formy prawnej, struktury właścicielskiej, przychodów, zatrudnienia i dokumentacji. Najważniejsze jest złożenie formularza ZAW-RD w terminie oraz bieżące pilnowanie przesłanek, ponieważ ich naruszenie może oznaczać utratę prawa do ryczałtu. Sprawdź, kto może skorzystać z tego rozwiązania i jak przygotować spółkę do wejścia w estoński CIT.

Co oznacza estoński CIT?

Estoński CIT to potoczna nazwa ryczałtu od dochodów spółek. W tym modelu podatek od zysku jest zasadniczo rozliczany dopiero wtedy, gdy zysk zostanie wypłacony wspólnikom albo przeznaczony na cele objęte opodatkowaniem.

Spółka, która zatrzymuje środki na działalność lub inwestycje, nie wpłaca miesięcznych zaliczek na klasyczny CIT. Nie ustala też podatkowych kosztów uzyskania przychodów ani podatkowych odpisów amortyzacyjnych w taki sposób jak przy standardowym rozliczeniu.

Ryczałt nie oznacza jednak całkowitego braku podatku. Opodatkowaniu mogą podlegać między innymi ukryte zyski, wydatki niezwiązane z działalnością gospodarczą oraz zysk przeznaczony do wypłaty.

Estoński CIT odracza opodatkowanie zatrzymanego zysku, ale nie zwalnia spółki z obowiązku prowadzenia rzetelnych ksiąg i analizowania świadczeń na rzecz wspólników oraz podmiotów powiązanych.

Kto może wybrać estoński CIT?

Z ryczałtu mogą korzystać spółki mające siedzibę lub zarząd w Polsce i podlegające w Polsce opodatkowaniu od całości dochodów. Dopuszczalne formy prawne obejmują:

• spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością,
• spółkę akcyjną,
• prostą spółkę akcyjną,
• spółkę komandytową,
• spółkę komandytowo-akcyjną.

Sama forma prawna nie wystarczy. Spółka musi dodatkowo spełnić wszystkie wymagania ustawowe. Warunki mają charakter łączny, dlatego niespełnienie choćby jednej przesłanki może wyłączyć możliwość stosowania ryczałtu albo doprowadzić do utraty prawa do tej formy opodatkowania.

Jakie warunki trzeba spełnić?

Struktura przychodów

W poprzednim roku podatkowym mniej niż 50% przychodów wraz z należnym VAT może pochodzić z określonych źródeł pasywnych. Ograniczenie obejmuje przychody:

• z wierzytelności,
• z odsetek i pożytków od pożyczek,
• z odsetkowej części rat leasingowych,
• z poręczeń i gwarancji,
• z praw autorskich i praw własności przemysłowej, także z ich zbycia,
• ze zbycia lub realizacji praw z instrumentów finansowych,
• z transakcji z podmiotami powiązanymi, jeżeli nie tworzą one rzeczywistej albo istotnej wartości dodanej.

W praktyce szczególnej analizy wymagają transakcje z podmiotami powiązanymi. Sama współpraca w grupie nie wyklucza ryczałtu, ale czynność pozorna lub pozbawiona gospodarczego uzasadnienia może zostać uznana za problematyczną.

Zatrudnienie na umowie o pracę

Standardowo spółka powinna zatrudniać co najmniej 3 osoby w przeliczeniu na pełne etaty, które nie są jej udziałowcami, akcjonariuszami ani wspólnikami. Zatrudnienie musi trwać przez co najmniej 300 dni w roku podatkowym, a gdy rok podatkowy nie obejmuje kolejnych 12 miesięcy kalendarzowych – przez co najmniej 82% dni tego roku.

Nie trzeba zatrudniać dokładnie trzech osób. Wymóg może zostać spełniony przez większą liczbę pracowników pracujących na część etatu, jeżeli ich łączny wymiar odpowiada co najmniej trzem pełnym etatom. Przepisy nie ustanawiają maksymalnego limitu zatrudnienia.

Do wymaganego poziomu mogą zostać zaliczeni członkowie rodziny wspólników, jeżeli faktycznie pozostają w stosunku pracy ze spółką. Ich wynagrodzenie może jednak w określonych przypadkach zostać ocenione jako ukryty zysk, dlatego relacja powinna odpowiadać rzeczywistym warunkom rynkowym.

Umowy cywilnoprawne

Alternatywnie spółka może zatrudniać co najmniej trzy osoby fizyczne na podstawie umów innych niż umowa o pracę. W związku z wypłatą wynagrodzeń musi występować obowiązek płatnika PIT albo składek na ubezpieczenia społeczne.

Łączne miesięczne wydatki na wynagrodzenia powinny odpowiadać co najmniej trzykrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw. Chodzi o wskaźnik ogłaszany przez Prezesa GUS, a nie o minimalne wynagrodzenie za pracę.

Wątpliwości może powodować współpraca ze studentami lub osobami korzystającymi ze zwolnień podatkowych i składkowych. Przed przyjęciem takiego modelu warto sprawdzić, czy po stronie spółki występuje wymagany obowiązek płatnika.

Nie należy automatycznie łączyć etatów i umów cywilnoprawnych, aby uzyskać jeden wspólny limit. Bezpieczne podejście polega na spełnieniu pełnego wariantu etatowego albo pełnego wariantu cywilnoprawnego.

Prosta struktura właścicielska

Wspólnikami, udziałowcami lub akcjonariuszami spółki mogą być wyłącznie osoby fizyczne. Nie mogą one posiadać praw majątkowych związanych z otrzymaniem świadczenia jako fundatorzy lub beneficjenci fundacji, trustu albo podobnego stosunku powierniczego, z wyjątkiem przypadków dotyczących fundacji rodzinnej wskazanych w przepisach.

W praktyce nawet mniejszościowy udział innej spółki w kapitale podatnika może wykluczyć estoński CIT. Przed złożeniem ZAW-RD trzeba więc sprawdzić nie tylko aktualną umowę spółki, lecz także strukturę praw do udziałów i świadczeń.

Brak udziałów w innych podmiotach

Spółka korzystająca z ryczałtu nie może posiadać udziałów ani akcji w kapitale innej spółki. Ograniczenie obejmuje również tytuły uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych, prawa i obowiązki w spółkach niebędących osobami prawnymi oraz określone prawa majątkowe związane z fundacjami, trustami i podobnymi konstrukcjami.

Sprawozdania finansowe

W okresie opodatkowania ryczałtem spółka nie może sporządzać sprawozdań finansowych zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości. Nadal musi jednak prowadzić księgi rachunkowe w sposób pozwalający ustalić wynik finansowy netto zgodnie z ustawą o rachunkowości.

Jakie podmioty są wyłączone?

Ustawa przewiduje katalog podmiotów, które nie mogą wybrać estońskiego CIT. Wyłączenia dotyczą przede wszystkim:

• przedsiębiorstw finansowych,
• instytucji pożyczkowych,
• podatników korzystających z działalności w specjalnej strefie ekonomicznej lub na podstawie decyzji o wsparciu,
• spółek postawionych w stan upadłości albo likwidacji,
• podmiotów powstałych w wyniku określonych połączeń, podziałów lub aportów.

Ograniczenia obejmują również niektóre reorganizacje. Dotyczy to między innymi spółek utworzonych przez wniesienie przedsiębiorstwa, jego zorganizowanej części lub składników majątku o wartości przekraczającej równowartość 10 000 euro, a także podmiotów powstałych w wyniku połączenia lub podziału.

W takich przypadkach karencja zasadniczo obejmuje rok rozpoczęcia działalności oraz rok następny, przy czym nie może być krótsza niż 24 miesiące od dnia utworzenia. Szczegółowe skutki zależą od rodzaju przeprowadzonej czynności.

Jak wyglądają preferencje dla nowych i małych spółek?

Podatnik rozpoczynający działalność

Nowa spółka może skorzystać z uproszczenia dotyczącego zatrudnienia. W roku rozpoczęcia działalności oraz w dwóch kolejnych latach podatkowych nie musi od razu spełniać standardowego limitu trzech etatów.

Od drugiego roku podatkowego powinna jednak zwiększać zatrudnienie o co najmniej jeden pełny etat rocznie, aż do osiągnięcia docelowego poziomu. Przykładowy schemat obejmuje zero etatów w pierwszym roku, jeden w drugim, dwa w trzecim i trzy w czwartym.

To uproszczenie odnosi się do zatrudnienia na umowie o pracę. Jeżeli spółka chce oprzeć wymóg wyłącznie na umowach cywilnoprawnych, zasadniczo musi spełnić pełne warunki dotyczące liczby osób i wysokości wynagrodzeń.

Mały podatnik

Mały podatnik może w pierwszym roku opodatkowania ryczałtem skorzystać z łagodniejszego wymogu. Wystarczy jedna osoba zatrudniona na pełny etat przez wymagany okres albo jedna osoba na umowie cywilnoprawnej, przy spełnieniu warunku wynagrodzenia określonego w ustawie.

W kolejnych latach trzeba już osiągnąć standardowy poziom zatrudnienia. Status małego podatnika ustala się na podstawie przychodów ze sprzedaży wraz z VAT z poprzedniego roku podatkowego, do ustawowego limitu równowartości 2 milionów euro.

Jak złożyć ZAW-RD?

Wybór estońskiego CIT wymaga złożenia zawiadomienia ZAW-RD do właściwego naczelnika urzędu skarbowego. Dokument składa się do końca pierwszego miesiąca pierwszego roku podatkowego, w którym spółka chce korzystać z ryczałtu.

Jeżeli spółka rozpoczyna opodatkowanie od 1 stycznia, termin przypada zasadniczo na koniec stycznia. Spóźnienie może uniemożliwić wejście w estoński CIT w wybranym roku, nawet gdy wszystkie pozostałe warunki są spełnione.

Właściwy urząd ustala się zwykle według siedziby spółki. Podmioty przekraczające ustawowe progi przychodów mogą jednak podlegać wyspecjalizowanemu urzędowi skarbowemu, dlatego przed wysłaniem formularza należy zweryfikować właściwość miejscową i rzeczową.

Wejście w trakcie roku

Zmiana formy opodatkowania jest możliwa także w trakcie roku podatkowego. Na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego pierwszy miesiąc ryczałtu trzeba wtedy zamknąć księgi rachunkowe i sporządzić sprawozdanie finansowe zgodnie z przepisami o rachunkowości.

Wybór w trakcie roku kończy dotychczasowy rok podatkowy na zasadach ogólnych i rozpoczyna nowy okres opodatkowania ryczałtem. Takie rozwiązanie wymaga wcześniejszego zaplanowania rozliczeń oraz prawidłowego ustalenia różnic między wynikiem bilansowym a podatkowym.

Na jak długo wybiera się ryczałt?

Estoński CIT wybiera się na 4 bezpośrednio następujące po sobie lata podatkowe. Jeżeli spółka nie zrezygnuje z ryczałtu, opodatkowanie automatycznie przedłuża się na kolejny czteroletni okres.

Rezygnację można złożyć przed upływem czterech lat, ze skutkiem na koniec roku podatkowego. Informację o rezygnacji wykazuje się w deklaracji składanej za odpowiedni okres.

Jakie są stawki i korzyści podatkowe?

Ryczałt od dochodów spółek wynosi:

• 10% podstawy opodatkowania dla małych podatników i podatników rozpoczynających działalność,
• 20% podstawy opodatkowania dla pozostałych podatników.

Wspólnik otrzymujący dywidendę płaci 19% PIT, ale może pomniejszyć podatek o część CIT zapłaconego przez spółkę. Dzięki temu łączne efektywne obciążenie wynosi zasadniczo około 20% dla małego podatnika oraz 25% dla pozostałych podatników.

Dla porównania, przy klasycznym CIT łączne obciążenie zysku i dywidendy wynosi około 26,29% u małego podatnika oraz 34,39% u pozostałych podatników. Ostateczny wynik zależy jednak od rodzaju świadczeń i tego, czy wystąpią ukryte zyski albo wydatki niezwiązane z działalnością gospodarczą.

Model może poprawić płynność spółki, ponieważ zatrzymany zysk pozostaje w firmie bez obowiązku zapłaty podatku od podzielonego zysku. Korzyść dotyczy jednak wyłącznie kwot faktycznie pozostawionych w spółce i nie obejmuje wszystkich przepływów do wspólników.

Co podlega opodatkowaniu?

Ryczałt może obejmować nie tylko wypłaconą dywidendę. Podstawę opodatkowania mogą stanowić także:

• zysk przeznaczony do wypłaty wspólnikom,
• zysk przeznaczony na pokrycie strat sprzed okresu ryczałtu,
• ukryte zyski,
• wydatki niezwiązane z działalnością gospodarczą,
• dochód z tytułu zmiany wartości składników majątku przy reorganizacji,
• nieujawnione operacje gospodarcze.

Ukrytym zyskiem może być świadczenie wykonane na rzecz wspólnika lub podmiotu powiązanego, które ekonomicznie zastępuje dywidendę. Przykłady obejmują pożyczki dla wspólnika, darowizny, prezenty, nierynkowe rozliczenia oraz niektóre świadczenia związane z samochodami osobowymi.

Wydatki niezwiązane z działalnością gospodarczą dotyczą kosztów prywatnych lub pozbawionych gospodarczego uzasadnienia. W tej kategorii mogą znaleźć się między innymi sankcyjne grzywny, odsetki od zaległości podatkowych oraz część wydatków związanych z używaniem samochodu do celów niezwiązanych wyłącznie z działalnością.

W estońskim CIT nie wystarczy sprawdzić, czy spółka wypłaca dywidendę. Każde świadczenie na rzecz wspólnika lub podmiotu powiązanego powinno zostać ocenione pod kątem rynkowości i związku z działalnością gospodarczą.

Kiedy powstaje obowiązek zapłaty podatku?

Termin zapłaty zależy od rodzaju dochodu objętego ryczałtem:

Roczną deklarację CIT-8E składa się elektronicznie do końca trzeciego miesiąca roku podatkowego następującego po roku rozliczeniowym. Deklaracja ma charakter informacyjny, a termin zapłaty podatku może przypadać wcześniej, zwłaszcza przy ukrytych zyskach i wydatkach niezwiązanych z działalnością.

Kiedy można utracić prawo do estońskiego CIT?

Prawo do ryczałtu może zostać utracone w razie:

• dobrowolnej rezygnacji,
• niespełnienia któregokolwiek warunku ustawowego,
• prowadzenia ksiąg w sposób uniemożliwiający ustalenie wyniku finansowego netto,
• przejęcia innego podmiotu w wyniku połączenia lub podziału,
• otrzymania określonego wkładu niepieniężnego,
• przejęcia spółki przez inny podmiot w ramach reorganizacji.

Spadek zatrudnienia poniżej wymaganego poziomu może mieć znaczenie, jeżeli trwa tak długo, że spółka nie spełni wymogu 300 dni albo 82% dni. Nie trzeba natomiast utrzymywać dokładnie takiej liczby etatów, jaka istniała w dniu wejścia w ryczałt. Wystarczy zachowanie minimalnego poziomu wymaganego przepisami.

Jeżeli spółka utraci prawo do ryczałtu, ponowny wybór tej formy jest możliwy dopiero po upływie 36 miesięcy następujących po roku, w którym nastąpiła utrata prawa.

Jak przygotować spółkę do wyboru ryczałtu?

Przed złożeniem ZAW-RD warto przeprowadzić dokumentową weryfikację. Pozwala ona wykryć problemy, których nie widać w samej umowie spółki lub deklaracji podatkowej.

W szczególności należy sprawdzić:

• formę prawną i skład wspólników,
• udziały, akcje i prawa w innych podmiotach,
• strukturę przychodów z poprzedniego roku,
• liczbę etatów oraz okres ich utrzymywania,
• umowy cywilnoprawne i obowiązki płatnika,
• sposób prowadzenia ksiąg rachunkowych,
• planowane wypłaty i świadczenia na rzecz wspólników,
• ewentualne połączenia, podziały, aporty i przekształcenia.

Ważne jest także prawidłowe ustalenie pierwszego roku podatkowego wskazanego w formularzu. Błąd w dacie rozpoczęcia ryczałtu może podważyć prawo do opodatkowania, mimo że spółka spełnia pozostałe wymagania.